Wetenschapspodcasts lijken wel heel erg op elkaar
Tijdens de opening van het eerste Wetenschapspodcastfestival presenteren het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) en het Podcastnetwerk nieuw onderzoek naar Nederlandstalige wetenschapspodcasts. Uit dit onderzoek blijkt dat de geesteswetenschappen ondervertegenwoordigd zijn in het aanbod en dat bovendien de diversiteit in vormen beperkt is. In andere woorden: veel wetenschapspodcasts zijn interviewpodcasts over klassieke ‘science’-onderwerpen.
Aanleiding voor het onderzoek zijn de ervaringen die NEWS en het Podcastnetwerk op hebben gedaan tijdens een reeks podcastsclinics voor makers. “Ter voorbereiding luisterden we naar alle zestig producties van de deelnemers, en daar bleek toch een soort van uniformiteit in naar voren te komen” aldus Sicco de Knecht, directeur van NEWS. “Dat wilden we nader onderzoeken.”
Lieven Heeremans, artistiek leider van het Podcastnetwerk had dezelfde interesse: hoe divers is het aanbod nu eigenlijk? “Vanuit het Podcastnetwerk hebben we wel vaker projecten gedaan waarin we een overzicht van het podcastlandschap maken. Tot nu toe waren die vooral artistiek van aard, de samenwerking met NEWS was een goede aanleiding om het eens op een meer wetenschappelijke manier aan te pakken”.
Het Podcastnetwerk en NEWS zien vooral kansen. De Knecht: “We weten dat er ook wetenschapspodcasts niet op de kaart staan, omdat zij zichzelf niet onder de noemer ‘wetenschap’ hebben gecategoriseerd op de platforms van Apple en Spotify. Wij vermoeden dat dit makers zijn die, wellicht vanwege de Engelse term ‘science’, hun geesteswetenschappelijke of sociaalwetenschappelijke podcast niet als zodanig aanmerken.” Hiermee lopen ze mogelijk de aansluiting en verwijzing van algoritmes mis, waardoor het beeld van wetenschap bij de luisteraar ook beperkter blijft.
Om het aanbod aan wetenschapspodcasts diverser te maken, zou het ook helpen als er meer te vinden is dan wetenschappers die geïnterviewd worden of elkaar interviewen. Heeremans: “We hebben deze kaart gemaakt om uit te zoomen en een overzicht te krijgen. Tegelijkertijd biedt het nu kansen voor mensen die een nieuwe wetenschapspodcast willen beginnen, of hun huidige podcast gaan herzien, om ook eens na te denken over het format. Kijk op de kaart en ontdek over wat, in welke vorm, nog weinig gemaakt wordt. Dan steek je er in ieder geval voor het oor en brein bovenuit, en wie weet vind je zo wel een gat in de markt waar de wetenschapspodcastluisteraar nog niet bediend wordt.”
Dataset & analyse
Op verzoek van NEWS en het Podcastnetwerk onderzocht Hannah Peijs, student Taalwetenschap aan de Radboud Universiteit, hoe divers het aanbod nou eigenlijk is. Daarvoor stelde promovendus Loren Verreyen van de Universiteit Antwerpen een dataset samen met 662 titels van alle Nederlandstalige podcasts die begin 2026 op het Apple Podcasts platform gepubliceerd zijn. Vervolgens selecteerden we op alle podcasts die in 2025 ten minste twee afleveringen uitbrachten en zichzelf aanmerken als ‘Science’. Zo bleven er 161 titels die aan die criteria voldoen over: 15 Vlaams en 146 Nederlands.
Uit verdere analyse van deze titels blijkt dat de grootste groep (49 titels) onafhankelijk wordt uitgegeven, gevolgd door publicaties van hogescholen en universiteiten (30 titels). Bèta- en gammawetenschappen beslaan gezamenlijk twee derde van de hele onderzochte populatie en er zijn verschillende podcasts die discipline-overstijgend van aard zijn. Ook naar vorm is geluisterd: met 132 titels kan het studiogesprek, van keukentafel interview tot professionele set, met uitstek dominant genoemd worden.
Wetenschapspodcasts in kaart: volop aanbod, maar waar blijft de variatie?
Onbehaarde Apen, Vroege Vogels, De Universiteit van Nederland Podcast: zomaar een paar bekende titels uit het grote Nederlandstalige wetenschapspodcastaanbod. Maar hoe gevarieerd is dat aanbod eigenlijk? Welke wetenschappelijke verhalen krijgen een podium, en op welke manieren worden die verteld? Met die vraag sloegen het Podcastnetwerk en het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap & Samenleving de handen ineen. Samen brachten ze het Nederlandstalige wetenschapspodcastlandschap in kaart.
Met dank aan de dataset van Loren Verreyen, promovenda aan de Universiteit Antwerpen en de Universiteit van Amsterdam, ging Hannah Peijs, student Taalwetenschap aan de Radboud Universiteit, op onderzoek uit. Ze analyseerde 161 Nederlandstalige wetenschapspodcasts die in 2025 minstens drie afleveringen publiceerden en onder de categorie ‘Wetenschap’ op Apple Podcasts vielen.
Aanleiding voor het onderzoek zijn een drietal podcastsclinics met in totaal meer dan 60 wetenschapspodcastmakers uit heel Nederland die NEWS de afgelopen twee jaar organiseerde. ‘Ter voorbereiding luisterden we naar alle producties van de deelnemers, en daar bleek toch een soort van uniformiteit in naar voren te komen’ aldus Sicco de Knecht, directeur van NEWS. Lieven Heeremans, artistiek leider van het Podcastnetwerk: ‘Vanuit het Podcastnetwerk hebben we wel vaker projecten gedaan waarin we een overzicht van het podcastlandschap maken. Tot nu toe waren die vooral artistiek van aard, de samenwerking met NEWS was een goede aanleiding om het eens op een meer wetenschappelijke manier aan te pakken’.
Het wetenschapspodcastlandschap in één oogopslag
Op deze kaart staat elk symbool voor een podcast. De positie laat zien tot welk wetenschapsgebied de podcast behoort, de kleur geeft de vertelvorm aan en de vorm van het symbool laat zien wie de podcast uitgeeft. Sommige podcasts vallen binnen meerdere wetenschapsgebieden of combineren verschillende vertelvormen.
Wat valt op? Allereerst zijn er relatief weinig podcasts over alfawetenschappen, zoals taal, literatuur en filosofie. Mogelijk komt dit doordat podcasts over bijvoorbeeld geschiedenis niet altijd als wetenschap worden gecategoriseerd. Sicco: ‘We weten dat er ook wetenschapspodcasts niet op de kaart staan, omdat zij zichzelf niet als zodanig hebben gecategoriseerd op de platforms van Apple en Spotify. Dit lijken podcasts te zijn die met name alpha en gamma onderwerpen bespreken. Om het aanbod aan wetenschapspodcast diverser te maken, dienen zij hun categorie te updaten.’
Ook interessant: onafhankelijke makers vormen met 49 podcasts de grootste groep uitgevers, gevolgd door hogescholen en universiteiten met 30 podcasts. Maar de opvallendste uitkomst gaat over de vorm: maar liefst 132 van de 161 podcasts (82%) maken gebruik van een studiogesprek. Reportages komen in slechts 14 podcasts voor en experimentele vertelvormen zijn nog zeldzamer.
Naast een exclusieve geprinte versie van de kaart krijgen bezoekers van het festival praktische handvatten in break-out sessies van Saar Slegers (o.m. De Man en de Maan, 2020 VPRO) en De Universiteit van Nederland. Daarnaast is er de finale van de Pitchwedstrijd voor nieuwe wetenschapsgerelateerde podcast ideeën en geeft Wendy Bos, maker van Stokstaartjes een kijkje achter de schermen van het maakproces van het nieuwe seizoen van deze razend populaire kinderpodcast.
Er valt nog zoveel meer te horen!
Een gesprek met een wetenschapper kan natuurlijk ontzettend interessant zijn. Maar juist audio biedt zoveel mogelijkheden om wetenschap op een andere manier tot leven te brengen. Waarom neem je de luisteraar niet mee naar een onderzoekslocatie? Of laat je horen hoe een wetenschapper te werk gaat, inclusief de twijfels en onverwachte ontdekkingen?
Tijdens de drie podcastclinics die NEWS samen met het Podcastnetwerk organiseerde, gingen podcastmakers onder begeleiding van Lieven Heeremans met precies dit soort vragen aan de slag. Zijn advies? ‘….
Er zijn gelukkig al inspirerende voorbeelden. In de kinderpodcast Stokstaartjes gaan kinderen samen met Wendy Bos op onderzoek uit. En in Expedition Sound van de European Space Agency (ESA) worden gegevens uit ruimtemissies omgezet in geluid, waardoor je het heelal letterlijk kunt beluisteren.
De podcastkaart laat zien dat er volop wetenschapspodcasts worden gemaakt, maar ook dat er nog genoeg ruimte is voor nieuwe stemmen, onderwerpen en vertelvormen. Lieven: ‘We hebben deze kaart gemaakt om uit te zoomen en een overzicht te krijgen. Tegelijkertijd biedt het nu kansen voor mensen die een nieuwe wetenschapspodcast willen beginnen, of hun huidige podcast gaan herzien. Kijk op de kaart en ontdek over wat, in welke vorm, nog weinig gemaakt wordt. Dan steek je er in ieder geval voor het oor en brein uit, en wie weet vind je zo wel een gat in de markt waar de wetenschapspodcastluisteraar nog niet bediend wordt.’
Dus maak je zelf een wetenschapspodcast, of overweeg je er een te beginnen? Kijk dan eens verder dan de vertrouwde microfoons aan de studiotafel. Welke wetenschappelijke verhalen kunnen we nog meer laten horen, en hoe?
Meer weten? Lees de tips uit onze podcastclinics. Download hier de kaart in hoge resolutie.